Nieuws over de transgenderzorg

Onafhankelijk · bronnen bij elk artikel

Buitenland, Onderzoek

Ruim 55 jaar later: waarom weten we nog steeds zo weinig?

De discussie over medische transitie is niet nieuw. Al in 1969 stonden artsen en deskundigen tegenover elkaar over de vraag of psychologische behandeling vooraf moest gaan aan onomkeerbare lichamelijke ingrepen. Maar waarom kan de medische wetenschap, ruim een halve eeuw later, nog steeds zo weinig zekerheid bieden over de gevolgen?

Redactie Gendermolen.nl
·
Gepubliceerd 13 november 2026
Illustratie bij: Ruim 55 jaar later: waarom weten we nog steeds zo weinig?

Wie denkt dat de discussie over de medische behandeling van transseksualiteit een product is van de afgelopen jaren, heeft het mis. Wie de geschiedenis induikt, ontdekt dat de fundamentele meningsverschillen over de juiste behandeling al tientallen jaren bestaan.

Een oud krantenbericht met de opvallende kop ‘Transseksuele operatie – Twee artsen vrijgesproken’ brengt ons terug naar een rechtszaak in Brussel, die in september 1969 werd afgesloten. Twee artsen werden vrijgesproken nadat zij betrokken waren geweest bij een geslachtsveranderende operatie bij een jonge man, die korte tijd na de ingreep was overleden.

De operatie zelf had overigens plaatsgevonden op 24 oktober 1967, niet in 1957 zoals in het Nederlandse krantenknipsel staat vermeld.

Maar voor dit verhaal is vooral iets anders interessant: de medische discussie die destijds tijdens de rechtszaak naar voren kwam.

Dezelfde discussie, een halve eeuw geleden

De vraag was niet uitsluitend of de operatie technisch goed was uitgevoerd. Er speelde ook een fundamenteler meningsverschil over de behandeling van transseksualiteit. Moest voorafgaand aan een onomkeerbare lichamelijke ingreep eerst psychotherapie worden geprobeerd? Was psychologische behandeling een noodzakelijke stap, of was lichamelijke aanpassing juist de aangewezen behandeling?

De betrokken artsen verdedigden hun keuze. Zij waren ervan overtuigd dat de patiënt in een ernstige psychische noodsituatie verkeerde als gevolg van zijn lichamelijke gesteldheid en dat medisch ingrijpen noodzakelijk was.

Tijdens het proces werd ook een Amerikaanse deskundige gehoord: dr. Hastings, verbonden aan de Universiteit van Californië. Hij verklaarde dat hij in de voorafgaande twee jaar 24 vergelijkbare operaties had uitgevoerd. Volgens hem was chirurgische behandeling, gezien de toenmalige medische kennis, de enige effectieve behandeling voor transseksualiteit.

Zijn verklaring speelde volgens het verslag een belangrijke rol bij de vrijspraak.

Maar hier moeten we een belangrijk onderscheid maken. De ervaring van een arts met 24 operaties is geen wetenschappelijk bewijs van effectiviteit. Het betreft een deskundigenoordeel op basis van zijn eigen praktijkervaring. Er was geen sprake van een vergelijkend onderzoek, een controlegroep of een systematische beoordeling van de resultaten op langere termijn.

Dat is een wezenlijk verschil. Een arts kan oprecht overtuigd zijn van de werkzaamheid van een behandeling, maar persoonlijke ervaring alleen kan niet aantonen dat die behandeling daadwerkelijk de beste resultaten oplevert.

De rechtbank sprak de artsen vrij en liet de medische discussie grotendeels aan de medische beroepsgroep over.

Ruim 55 jaar later: waar is het overtuigende bewijs?

Het is inmiddels 2026. De medische mogelijkheden zijn enorm uitgebreid. We beschikken over geavanceerde diagnostiek, hormoonbehandelingen, chirurgische technieken en veel betere mogelijkheden om patiënten jarenlang te volgen.

Toch stuiten we bij het bestuderen van de wetenschappelijke literatuur op een opmerkelijk probleem: voor belangrijke onderdelen van de medische transitie ontbreekt nog steeds voldoende bewijs van hoge kwaliteit om de effecten en de risico’s met zekerheid vast te stellen.

Dat is geen bewering die uitsluitend afkomstig is van critici van transgenderzorg. Ook recente systematische wetenschappelijke reviews komen tot die conclusie.

In 2025 verschenen bijvoorbeeld twee systematische reviews in het wetenschappelijke tijdschrift Archives of Disease in Childhood. De ene onderzocht de effecten van puberteitsremmers bij jongeren met genderdysforie, de andere de effecten van genderbevestigende hormoonbehandeling bij personen jonger dan 26 jaar.

De conclusies waren opvallend terughoudend.

De review over puberteitsremmers omvatte tien onderzoeken. De onderzoekers beoordeelden de bewijskracht voor belangrijke uitkomsten, waaronder depressie, algemeen functioneren en genderdysforie, grotendeels als zeer laag.

Ook de review over hormoonbehandeling, waarin 24 onderzoeken werden opgenomen, kwam tot de conclusie dat de zekerheid van het bewijs voor belangrijke psychologische en functionele uitkomsten grotendeels zeer laag was.

De onderzoekers konden de mogelijkheid van zowel voordeel als schade niet uitsluiten. Zij pleitten voor methodologisch sterker en langduriger onderzoek.

Dat is een opmerkelijke conclusie wanneer we bedenken hoe lang deze behandelingen al worden toegepast.

Het betekent overigens niet dat er helemaal geen onderzoek bestaat of dat er geen positieve resultaten zijn gevonden. Het betekent dat de beschikbare onderzoeksresultaten onvoldoende zekerheid bieden om veel van de veronderstelde effecten met vertrouwen vast te stellen.

Ook bij volwassenen is het beeld niet zwart-wit. Een systematische review uit 2025 naar genderbevestigende zorg vond aanwijzingen voor verbeteringen in onder meer kwaliteit van leven en psychische gezondheid. De bewijskracht varieerde echter van matig tot zeer laag, afhankelijk van de onderzochte uitkomst.

Het is dus noodzakelijk onderscheid te maken tussen verschillende behandelingen, leeftijdsgroepen en uitkomsten. Maar juist dat onderscheid maakt duidelijk hoeveel vragen nog openstaan.

Waarom is het bewijs zo beperkt?

Hoe kan het dat we na zoveel decennia nog steeds niet over een stevige wetenschappelijke basis beschikken?

Daar zijn verschillende verklaringen voor.

Een groot deel van het onderzoek bestaat uit observationele studies. Daarbij worden patiënten gevolgd die een behandeling hebben ondergaan. Vaak ontbreekt een goede vergelijkingsgroep van vergelijkbare patiënten die de behandeling niet hebben gekregen.

Daardoor is het moeilijk vast te stellen welk effect daadwerkelijk door de behandeling wordt veroorzaakt en welk effect samenhangt met andere factoren.

Daarnaast zijn veel onderzoeksgroepen relatief klein en is de onderzoeksperiode beperkt. Dat laatste is vooral problematisch bij behandelingen die op jonge leeftijd beginnen en gevolgen kunnen hebben die pas vele jaren later zichtbaar worden.

Ook zijn de behandelingen onderling moeilijk te vergelijken. Psychologische begeleiding, puberteitsremmers, hormonen en chirurgische ingrepen kunnen onderdeel zijn van één behandeltraject. Daardoor is het niet altijd duidelijk welk onderdeel verantwoordelijk is voor een bepaald resultaat.

Gerandomiseerd onderzoek, waarbij patiënten willekeurig over verschillende behandelingen worden verdeeld, is bovendien ingewikkeld en bij sommige interventies ethisch omstreden. Dat is een reële wetenschappelijke uitdaging, maar geen reden om de noodzaak van beter onderzoek los te laten.

Het probleem is dus niet dat er helemaal niets onderzocht is. Het probleem is dat de onderzoeksmethoden en de beschikbare langetermijngegevens vaak onvoldoende zijn om de belangrijkste vragen overtuigend te beantwoorden.

En waarom lijkt dat binnen de medische wereld zo weinig problematisch?

Dat is misschien wel de ongemakkelijkste vraag.

De medische wereld heeft van oudsher de verantwoordelijkheid om behandelingen kritisch te toetsen, juist wanneer het gaat om ingrepen met onomkeerbare gevolgen. Normaal gesproken verwachten we dat de bewijslast groeit naarmate een behandeling ingrijpender wordt.

Toch is de medische praktijk rond transgenderzorg lange tijd verder ontwikkeld dan de wetenschappelijke kennis over de effecten ervan.

Een deel van de verklaring ligt in de manier waarop medische richtlijnen tot stand komen. Artsen moeten beslissingen nemen met het beste beschikbare bewijs, ook wanneer dat bewijs onvolledig is. Daarbij spelen klinische ervaring, de wensen van patiënten, de ernst van de klachten en de afweging tussen mogelijke voordelen en risico’s eveneens een rol.

Maar daar zit ook een gevaar. Wanneer een behandeling eenmaal onderdeel is geworden van de reguliere praktijk, kan de bereidheid om de uitgangspunten opnieuw kritisch te onderzoeken onder druk komen te staan. Dat hoeft geen bewuste keuze te zijn, maar kan wel leiden tot een situatie waarin de praktijk zichzelf gedeeltelijk bevestigt.

Dat betekent niet dat de gehele medische wereld de onzekerheden negeert. De Cass Review in Engeland en de beleidswijzigingen in onder meer Zweden laten juist zien dat er binnen de medische wereld een serieuze herbeoordeling heeft plaatsgevonden. Tegelijkertijd blijven andere beroepsorganisaties achter de bestaande behandelmodellen staan.

Er bestaat dus geen internationale overeenstemming over de juiste aanpak.

Maar één uitgangspunt zou toch niet ter discussie mogen staan: wetenschappelijke onzekerheid moet openlijk worden benoemd, onderzocht en meegewogen bij de behandeling van patiënten.

De geschiedenis herhaalt zich niet, maar stelt wel dezelfde vragen

In 1969 werd een chirurgische ingreep verdedigd met de persoonlijke ervaring van een Amerikaanse arts die 24 patiënten had geopereerd. Meer dan een halve eeuw later beschikken we over veel meer onderzoek, maar bij belangrijke onderdelen van de huidige medische transgenderzorg blijft de bewijskracht beperkt.

Dat roept een fundamentele vraag op: waarom hebben we in al die jaren niet veel meer geïnvesteerd in onafhankelijk, langdurig en methodologisch sterk onderzoek?

Het gaat hier niet om het ontkennen van het lijden van mensen met genderdysforie, noch om het ontzeggen van medische hulp. Het gaat om de verantwoordelijkheid die de geneeskunde heeft wanneer zij ingrijpt in het gezonde lichaam van mensen, zeker wanneer die mensen nog minderjarig zijn.

Wie een behandeling aanbiedt, moet bereid zijn de werkzaamheid ervan kritisch te onderzoeken. Wie de risico’s bespreekt, moet ook eerlijk zijn over wat nog onbekend is.

En wie vragen stelt over de wetenschappelijke onderbouwing, verdient geen verdachtmaking maar een inhoudelijk antwoord.

De rechtszaak in Brussel uit 1969 laat zien dat de medische discussie over psychologische behandeling versus lichamelijke aanpassing al heel lang bestaat.

Misschien is het daarom tijd dat de medische wereld zichzelf een ongemakkelijke vraag stelt: als we al zo lang weten dat de bewijslast tekortschiet, waarom hebben we dan nog steeds zoveel onbeantwoorde vragen?

Vooruitgang in de geneeskunde meet je niet alleen aan wat je inmiddels kunt doen, maar ook aan wat je daadwerkelijk weet over de gevolgen ervan.

Bronnen en literatuur

  1. Le Monde (30 september 1969). Le tribunal acquitte les deux médecins qui avaient opéré un jeune "transsexuel". Historisch verslag van de Brusselse rechtszaak en de verklaring van dr. Hastings. Lees het artikel in het archief van Le Monde
  2. Systematic Review – Puberty blockers (2025). Puberty blockers for gender dysphoria in youth: A systematic review and meta-analysis. Archives of Disease in Childhood. adc.bmj.com
  3. Systematic Review – Hormone therapy (2025). Gender affirming hormone therapy for individuals with gender dysphoria aged under 26 years: a systematic review and meta-analysis. Archives of Disease in Childhood. adc.bmj.com
  4. Systematic Review – Adult gender-affirming care (2025). Provision of gender-affirming care for trans and gender-diverse adults: a systematic review of health and quality of life outcomes, values and preferences, and costs. The Lancet Regional Health – Europe. doi.org/10.1016/j.eclinm.2025.103458
  5. Cass Review (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People – Final Report. cass.independent-review.uk

Redactie Gendermolen.nl

Onafhankelijke redactie die het traject van de transgenderzorg stap voor stap uitlegt, met controleerbare bronnen. Informatief, geen medisch advies. Laatst bijgewerkt op 13 november 2026.

Meer over ons →

Meer over Buitenland