Nieuws over de transgenderzorg
Onafhankelijk · bronnen bij elk artikel
Vruchtbaarheid en transitie: wat je vooraf moet weten
Wat puberteitsremmers, hormonen en operaties met je vruchtbaarheid doen, en welke mogelijkheden er zijn om zaadcellen of eicellen te bewaren.

Vruchtbaarheid en transitie hangen nauwer samen dan veel mensen vooraf beseffen. Puberteitsremmers, hormonen en operaties hebben elk een eigen effect op de kans om later een genetisch eigen kind te krijgen, en dat effect loopt op naarmate je verder in het traject komt. Dit artikel zet per stap op een rij wat er bekend is, wat onzeker is en welke mogelijkheden er zijn om vruchtbaarheid te bewaren.
Vruchtbaarheid en transitie: waarom het gesprek vroeg moet komen
Tot 1 juli 2014 was het in Nederland wettelijk verplicht om onvruchtbaar te zijn voordat je je geslachtsregistratie kon laten wijzigen. Die eis is geschrapt. Op 30 november 2020 heeft het kabinet excuses aangeboden en een tegemoetkoming van 5.000 euro per persoon aangekondigd (bron); die kon van 18 oktober 2021 tot en met 18 oktober 2023 worden aangevraagd door mensen die onder de oude wet een lichamelijke transitie hadden ondergaan om hun geslachtsregistratie te laten wijzigen (bron). Sindsdien is vruchtbaarheid in de transgenderzorg geen afgesloten hoofdstuk meer, maar een keuze die je zelf maakt.
De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch (2018) is daar duidelijk over (bron). Zorgverleners moeten altijd de omkeerbare en onomkeerbare effecten van de behandeling op de vruchtbaarheid bespreken: tijdens de diagnostiek, voor de start van medicatie en voor een operatie. Elke transgender persoon hoort een counselingsgesprek over kinderwens en vruchtbaarheidsbehoud aangeboden te krijgen, bij een gynaecoloog of een andere arts die gespecialiseerd is in voortplantingsgeneeskunde. Ook de Cass Review (2024) beveelt aan dat alle kinderen vruchtbaarheidscounseling en vruchtbaarheidsbehoud krijgen aangeboden voordat ze een medisch traject ingaan (bron, aanbeveling 10).
Het lastige is de timing. Het gesprek komt op een moment dat de wens om te beginnen met behandeling groot is en een kinderwens ver weg lijkt, zeker bij tieners. Toch is dit een van de plekken in de molen waar je het meest hebt aan stilstaan. Alle artikelen over deze fase vind je op de pagina over operaties en vruchtbaarheid.
Puberteitsremmers: uitstel van rijping
Puberteitsremmers leggen de aanmaak van geslachtshormonen stil. Daarmee stopt ook de rijping van zaadcellen of eicellen. Volgens de internationale WPATH-richtlijn (2022) veroorzaken remmers geen blijvende schade aan de werking van de geslachtsklieren en komt de rijping na stoppen naar verwachting weer op gang (bron). De review van de Universiteit van York voor de Cass Review vond over het effect van remmers op de vruchtbaarheid alleen beperkt of niet eenduidig bewijs (bron).
Het echte probleem zit in de combinatie. De meeste jongeren die met remmers beginnen, gaan daarna door met hormonen: in een studie van Brik en collega's (2020) was dat 87 procent van 143 jongeren (bron). Hoe dat komt, lees je in het artikel over de doorstroom van remmers naar hormonen. Wie vroeg in de puberteit start met remmers en daarna direct overgaat op hormonen van het andere geslacht, heeft nooit een periode gehad waarin rijpe zaadcellen of eicellen zijn gevormd. Er valt dan ook niets in te vriezen met de gangbare technieken: volgens de WPATH-richtlijn blijft voor deze groep alleen het opslaan van weefsel van de geslachtsklieren over (bron).
Nederlands onderzoek laat dat concreet zien. De Nie en collega's (2022) van het Amsterdam UMC onderzochten het weefsel van 214 transvrouwen bij wie de teelballen waren verwijderd (bron). Rijpe zaadcellen werden in 4,7 procent van de gevallen gevonden, en uitsluitend bij vrouwen die pas laat in de puberteit of als volwassene met behandeling waren begonnen. Bij de groep die vroeg in de puberteit was gestart, waren alleen onrijpe kiemcellen aanwezig. Voor hen was het invriezen van teelbalweefsel de enige optie geweest, een techniek die nog experimenteel is. Meer achtergrond over remmers vind je op puberteitsremmers.nl.
Oestrogeen: wat er met de zaadproductie gebeurt
Bij transvrouwen onderdrukken oestrogeen en testosteronremmers de aanmaak van zaadcellen. De teelballen worden kleiner en de zaadproductie neemt af (bron). In de studie van De Nie had 88 procent van de onderzochte vrouwen nog onrijpe kiemcellen, maar geen rijp zaad. Bij 7 procent, allemaal vrouwen die als volwassene waren gestart, waren er helemaal geen kiemcellen meer.
Kan de zaadproductie terugkomen als je stopt? Soms wel. De Nie en collega's beschreven in 2023 negen transvrouwen die hun hormonen onderbraken vanwege een kinderwens en bij wie daarna weer levensvatbare zaadcellen werden gevonden (bron). Dat is bemoedigend, maar het is een kleine groep en geen garantie; de onderzoekers noemen hun bevindingen zelf voorlopig. Stoppen betekent bovendien dat de eigen testosteronproductie terugkeert, met alles wat daarbij hoort. De Kwaliteitsstandaard noemt het onderbreken van hormonen als een van de opties, en de WPATH-richtlijn schrijft dat de zaadproductie na het stoppen met langdurige behandeling mogelijk weer op gang komt, maar dat de gegevens daarover beperkt zijn. Het veiligste uitgangspunt: vries zaad in voordat je begint.
Testosteron: eisprong stil, eierstokken blijven
Bij transmannen legt testosteron de eisprong en de menstruatie meestal stil (bron). De eierstokken en de eicellen blijven aanwezig. Light en collega's (2014) ondervroegen 41 transmannen die na hun transitie zwanger waren geweest en waren bevallen; 25 van hen (61 procent) hadden voor de zwangerschap testosteron gebruikt (bron). Zwangerschap na testosterongebruik is dus mogelijk. Tegelijk zegt de Kwaliteitsstandaard dat het effect van langdurig testosterongebruik op eierstokken en baarmoeder nog onvoldoende bekend is.
Twee dingen zijn belangrijk om te weten. Ten eerste is testosteron volgens de WPATH-richtlijn geen betrouwbaar voorbehoedsmiddel: ook zonder menstruatie kun je zwanger raken. Ten tweede vraagt zelf een zwangerschap dragen om goede voorbereiding. De standaard noemt de lichamelijke veranderingen, de kans op toename van genderincongruentie en op een postnatale depressie en de maatschappelijke gevolgen, en adviseert psychologische begeleiding en contact met de gynaecoloog van het genderteam. Welke effecten van hormonen verder omkeerbaar zijn en welke blijven, staat in het artikel over omkeerbare en blijvende effecten van hormonen.
Operaties: hier wordt het definitief
Zolang de geslachtsklieren er zitten, blijft er een kans. Na een operatie waarbij ze worden verwijderd, is die weg. Bij een vaginaplastiek en een orchidectomie worden de teelballen verwijderd. Bij transmannen maakt het verwijderen van de eierstokken eigen eicellen onmogelijk, en zonder baarmoeder kun je zelf geen zwangerschap meer dragen. De Kwaliteitsstandaard verbindt daar een harde voorwaarde aan: gynaecologische chirurgie is alleen aan de orde als er geen wens tot vruchtbaarheidsbehoud is, of als dat al is geregeld. Voor elke operatie waarbij baarmoeder, eierstokken of teelballen worden verwijderd, hoor je opnieuw voorgelicht te worden.
Er is ook een tussenweg. De standaard noemt het behoud van eierstokken, met of zonder baarmoeder, uitdrukkelijk als optie voor transmannen. Een mastectomie raakt de vruchtbaarheid niet, al is borstvoeding daarna volgens de standaard in de meeste gevallen niet meer mogelijk. Welke ingrepen er zijn en wat de voorwaarden zijn, lees je in het overzicht van genderoperaties in Nederland.
Fertiliteitspreservatie: welke mogelijkheden zijn er?
De Kwaliteitsstandaard noemt per groep de volgende opties. Voor transvrouwen:
- Zaad invriezen (semencryopreservatie). Daarvoor moet er rijp zaad zijn.
- Zaadcellen uit de teelbal halen met een ingreep (testiculaire sperma-extractie, TESE).
- Teelbalweefsel invriezen. Dit is experimenteel: volgens De Nie en collega's (2022) is het buiten het lichaam laten rijpen van onrijpe kiemcellen bij mensen nog niet gelukt.
Voor transmannen:
- Eicellen of embryo's invriezen. Daarvoor is een hormoonstimulatie nodig, met inwendige echo's en een punctie om de eicellen te oogsten.
- Eierstokweefsel invriezen, volgens de standaard experimenteel.
- Eierstokken laten zitten en de hormoonbehandeling later tijdelijk onderbreken.
De belasting verschilt. Zaad invriezen lukt volgens De Nie en collega's (2022) niet bij iedereen, bijvoorbeeld als de zaadproductie bij een start vroeg in de puberteit nog niet volledig is of als masturberen niet lukt. Bij eicellen invriezen kunnen de medicatie, de inwendige echo's en de punctie volgens de WPATH-richtlijn de genderdysforie versterken (bron). De standaard noemt die belasting uitdrukkelijk als onderwerp voor de counseling, net als de juridische kant (wie mag het materiaal later gebruiken) en de kosten.
Volgens het Zorginstituut kan het verzamelen, invriezen en bewaren van zaad uit het basispakket worden vergoed als je een behandeling moet ondergaan die risico's meebrengt voor de vruchtbaarheid, en kan het invriezen van eicellen onder voorwaarden worden vergoed (bron). Vraag vooraf bij je zorgverzekeraar na wat in jouw situatie wordt vergoed en hoe lang de opslag is gedekt. En bedenk dat invriezen een kans is, geen zekerheid. Om het materiaal later te gebruiken kan volgens de Kwaliteitsstandaard een vruchtbaarheidsbehandeling nodig zijn, en afhankelijk van je partner ook donorzaad, een eiceldonor of een draagmoeder.
Wat onzeker blijft
Over vruchtbaarheid na transitie is minder bekend dan je zou hopen. De WPATH-richtlijn schrijft dat er geen prospectieve studies zijn naar het effect op de vruchtbaarheid van langdurige hormoonbehandeling die in de adolescentie is begonnen, of van remmers vroeg in de puberteit gevolgd door testosteron. De York-review voor de Cass Review vond over het effect van hormonen bij adolescenten op de vruchtbaarheid beperkt bewijs en trekt daarover geen conclusies (bron).
Daar komt een menselijke onzekerheid bij. Een kind van twaalf of een tiener van vijftien wordt gevraagd te beslissen over een kinderwens die op die leeftijd nog ver weg kan lijken. De WPATH-richtlijn wijst erop dat de kijk van jongeren op een eigen kinderwens in de loop van de tijd kan veranderen. Of je zo'n keuze op die leeftijd kunt overzien, komt aan bod in het artikel over geïnformeerde toestemming bij minderjarigen.
Wat je met deze kennis kunt doen
- Vraag om het counselingsgesprek bij een fertiliteitsarts voordat je met remmers of hormonen begint. Volgens de Kwaliteitsstandaard hoort dat gesprek aan elke transgender persoon te worden aangeboden.
- Vraag bij een jonge start concreet: is er op dit moment rijp zaad of zijn er rijpe eicellen, en zo nee, wat betekent dat als mijn kind doorgaat met hormonen?
- Bespreek of wachten tot de puberteit iets verder is een optie is, en wat dat lichamelijk en psychisch zou betekenen. Dat is een afweging, geen vanzelfsprekende keuze.
- Laat bij een operatie vastleggen wat er met eierstokken of baarmoeder gebeurt, en waarom.
- Neem de tijd. De standaard zegt zelf dat besluitvorming over vruchtbaarheidsbehoud tijd kost.
Geen kinderwens hebben is een volwaardige uitkomst van dit gesprek. Het gaat erom dat je de keuze bewust maakt en niet ontdekt dat hij onderweg al voor je is gemaakt. Wil je eerst begrijpen hoe de eerdere stappen verlopen, kijk dan op de pagina over hormonen.
Bronnen
- Nederlandse Internisten Vereniging, Transvisie e.a. (2018). Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch, module 2.4 Fertiliteitspreservatie en zwangerschap. Richtlijnendatabase.
- De Nie, I. et al. (2022). Histological study on the influence of puberty suppression and hormonal treatment on developing germ cells in transgender women. Human Reproduction, 37(2), 297-308.
- De Nie, I. et al. (2023). Successful restoration of spermatogenesis following gender-affirming hormone therapy in transgender women. Cell Reports Medicine, 4(1).
- Light, A.D. et al. (2014). Transgender men who experienced pregnancy after female-to-male gender transitioning. Obstetrics & Gynecology, 124(6), 1120-1127.
- Cass, H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report. NHS England.
- Coleman, E. et al. (2022). Standards of Care for the Health of Transgender and Gender Diverse People, Version 8. International Journal of Transgender Health, 23(sup1). WPATH.
- Minister voor Rechtsbescherming en Minister van OCW (2020). Kamerstukken II 2020-2021, 30 420, nr. 353: erkenning, excuses en tegemoetkoming voor de oude Transgenderwet.
- Beleidsregel tegemoetkoming Wet wijziging geregistreerd geslacht 1985-2014. Staatscourant 2021, 39392.
- Brik, T. et al. (2020). Trajectories of Adolescents Treated with Gonadotropin-Releasing Hormone Analogues for Gender Dysphoria. Archives of Sexual Behavior.
- Taylor, J. et al. (2024). Systematische reviews over puberteitsremming en over masculiniserende en feminiserende hormonen bij adolescenten. Archives of Disease in Childhood, 109 (Suppl 2).
- Zorginstituut Nederland (2012). Standpunt Vitrificatie van eigen eicellen en invriezen van sperma.
Redactie Gendermolen.nl
Onafhankelijke redactie die het traject van de transgenderzorg stap voor stap uitlegt, met controleerbare bronnen. Informatief, geen medisch advies. Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026.
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.
Meer over Operaties

Mastectomie bij transmannen: voorwaarden, leeftijdsgrens en wat blijvend is
Een mastectomie is voor veel transmannen de eerste operatie in hun traject. Wat moet daarvoor vaststaan, vanaf welke leeftijd mag het, en wat is niet meer terug te draaien?
19 oktober 2026

Genderoperaties in Nederland: ingrepen, voorwaarden en leeftijdsgrenzen
Welke genderoperaties er in Nederland zijn, welke voorwaarden en leeftijdsgrenzen de Kwaliteitsstandaard stelt en wat de basisverzekering vergoedt.
8 oktober 2026