Nieuws over de transgenderzorg
Onafhankelijk · bronnen bij elk artikel
Mastectomie bij transmannen: voorwaarden, leeftijdsgrens en wat blijvend is
Een mastectomie is voor veel transmannen de eerste operatie in hun traject. Wat moet daarvoor vaststaan, vanaf welke leeftijd mag het, en wat is niet meer terug te draaien?

Een mastectomie is voor veel transmannen de eerste operatie binnen hun traject, en vaak ook de ingreep met de grootste directe impact op het dagelijks leven. Waar puberteitsremmers en hormonen nog iets omkeerbaars of bijstelbaars hebben, is het wegnemen van borstklierweefsel een stap die niet meer teruggedraaid kan worden. Dit artikel zet op een rij welke voorwaarden gelden, vanaf welke leeftijd de ingreep in Nederland mogelijk is, en wat precies blijvend is.
Wat gebeurt er bij een mastectomie
Bij een mastectomie in de context van transgenderzorg verwijdert de chirurg het borstklierweefsel en herschikt hij de huid en, indien nodig, de tepel tot een vlak, mannelijk ogend borstprofiel. Welke techniek wordt gebruikt, hangt vooral af van de hoeveelheid borstweefsel en de huidelasticiteit: bij kleinere cupmaten volstaat vaak een incisie rond de tepelhof, bij grotere vorm is een dubbele incisie met verplaatsing van de tepel gebruikelijker. De ingreep wordt in de Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch 2018 beschreven als onderdeel van het bredere pakket aan chirurgische opties, naast onder meer genitale operaties. Een overzicht van dat hele aanbod en de bijbehorende voorwaarden staat op de hub over genderoperaties. Mastectomie wordt, anders dan sommige genitale ingrepen, vaak relatief vroeg in het traject uitgevoerd, soms nog voordat alle andere stappen zijn doorlopen.
Voorwaarden vooraf
Voordat een chirurg een mastectomie uitvoert, moet aan een aantal voorwaarden zijn voldaan. De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch 2018 vraagt om een zorgvuldig vastgestelde diagnose genderdysforie door een gespecialiseerd, multidisciplinair team, en om een verwijzing van dat team naar de chirurg. Anders dan bij hormoonbehandeling is voorafgaande inname van testosteron voor mastectomie niet strikt vereist, omdat het effect van testosteron op bestaand borstklierweefsel beperkt is. In de praktijk gelden meestal de volgende stappen.
- Een vastgestelde diagnose genderdysforie door het behandelteam.
- Een schriftelijke verwijzing of indicatiestelling naar een chirurg.
- Een gesprek over verwachtingen, littekens en mogelijke complicaties.
- Toestemming volgens de regels van de WGBO, afhankelijk van leeftijd.
- Bij minderjarigen doorgaans betrokkenheid van ouders of verzorgers.
Leeftijdsgrens: lager dan bij genitale chirurgie
Voor mastectomie hanteert de Nederlandse praktijk een lagere ondergrens dan voor genitale operaties, die doorgaans pas vanaf achttien jaar worden uitgevoerd. Mastectomie kan, na uitgebreide multidisciplinaire beoordeling, soms al op zestien- of zeventienjarige leeftijd worden overwogen, wanneer de diagnose stevig is vastgesteld en het behandelteam inschat dat de jongere de gevolgen kan overzien. Die ruimte voor een uitzondering staat niet los van kritiek. De Cass Review 2024, de grootschalige Britse evaluatie van genderzorg aan kinderen en jongeren, concludeert dat de wetenschappelijke onderbouwing voor chirurgische ingrepen bij minderjarigen zwak is en pleit voor grote terughoudendheid. Het Zweedse SBU-rapport uit 2022 trekt een vergelijkbare conclusie over het beperkte bewijs voor langetermijneffecten van medische transitiestappen bij jongeren, wat in Zweden heeft geleid tot een voorzichtiger beleid. Ook de Finse richtlijn van COHERE uit 2020 schuift chirurgische ingrepen bij minderjarigen nadrukkelijk naar de achtergrond, in afwachting van beter onderzoek.
WGBO en toestemming: wie beslist mee
De Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst, de WGBO, regelt wie bij een medische ingreep toestemming moet geven. Onder de twaalf jaar beslissen ouders, tussen twaalf en zestien jaar is toestemming van zowel ouders als de jongere zelf nodig, en vanaf zestien jaar mag een jongere in beginsel zelfstandig toestemmen. In de praktijk betrekt een behandelteam ouders bij een onomkeerbare ingreep als mastectomie vaak ook nog na het zestiende jaar, juist omdat de gevolgen blijvend zijn. Dat plaatst zorgverleners voor een spanningsveld: de wet staat zelfstandige toestemming toe, terwijl de aard van de ingreep vraagt om een afweging die niet elke zestienjarige op dezelfde manier kan maken. Een bredere uitleg van het hele traject, van aanmelding tot nazorg, is te vinden op de overzichtspagina met alle artikelen.
Wat blijvend is en wat niet
Een mastectomie is in de kern onomkeerbaar. Het weggehaalde borstklierweefsel groeit niet terug, ook niet als iemand later stopt met testosteron of spijt krijgt. De littekens blijven zichtbaar, al vervagen ze doorgaans in de loop van jaren. Het vermogen om te zogen gaat verloren, en het gevoel in de tepel kan blijvend veranderd zijn, vooral bij een techniek waarbij de tepel volledig wordt losgemaakt en elders wordt teruggeplaatst. Wat wel kan veranderen, is het uiterlijke resultaat zelf: een asymmetrie of een litteken dat niet naar wens is genezen, kan met een aanvullende, kleinere ingreep worden bijgesteld. Dat is dus geen omkeerbaarheid van de ingreep zelf, maar een correctie binnen de nieuwe, blijvende situatie.
Herstel, littekens en nazorg
Na de operatie volgt doorgaans een periode van enkele weken met beperkte armbewegingen, drains om wondvocht af te voeren en littekenverzorging om verkleving en verdikking te beperken. Complicaties zoals nabloeding, infectie, verminderde doorbloeding van de tepel of asymmetrie komen voor en kunnen een aanvullende ingreep nodig maken. Net als bij andere ingrepen die op de hub over operaties worden beschreven, hoort bij mastectomie een vorm van langdurige controle, al is die doorgaans korter en minder intensief dan de hormonale nazorg die na andere stappen in het traject nodig blijft.
Spijt en wat onderzoek laat zien
Onderzoek van Van der Loos en collega's uit 2022, uitgevoerd binnen Amsterdam UMC, keek specifiek naar tevredenheid en spijt na chirurgische ingrepen bij jongeren die in Nederland zijn behandeld. De uitkomsten wijzen op een relatief lage mate van spijt onder de onderzochte groep, maar de onderzoekers wijzen zelf ook op de beperkte follow-upduur en de noodzaak van verder, langduriger onderzoek. Die voorzichtigheid sluit aan bij de bredere conclusie van de Cass Review 2024: het ontbreekt vooralsnog aan robuuste, langjarige data over chirurgische ingrepen bij minderjarigen, wat niet betekent dat spijt vaak voorkomt, maar wel dat stellige uitspraken over de lange termijn op dit moment niet goed te onderbouwen zijn. Voor wie een mastectomie overweegt, is dat een reden om niet alleen te kijken naar het directe resultaat, maar ook naar de vraag hoe zeker de diagnose en de verwachtingen op dit moment al zijn.
Bronnen
- Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch (2018)
- Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO)
- Cass Review (2024), Independent review of gender identity services for children and young people, Final report
- Van der Loos, M.H.C. e.a. (2022), onderzoek naar chirurgische ingrepen en tevredenheid bij transgender jongeren, Amsterdam UMC
- SBU (2022), systematisch overzicht van de evidentie rond medische transitiezorg bij minderjarigen, Zweden
- COHERE Finland (2020), richtlijn voor medische behandeling van genderdysforie bij minderjarigen
Redactie Gendermolen.nl
Onafhankelijke redactie die het traject van de transgenderzorg stap voor stap uitlegt, met controleerbare bronnen. Informatief, geen medisch advies. Laatst bijgewerkt op 19 oktober 2026.
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.
Meer over Operaties

Genderoperaties in Nederland: ingrepen, voorwaarden en leeftijdsgrenzen
Welke genderoperaties er in Nederland zijn, welke voorwaarden en leeftijdsgrenzen de Kwaliteitsstandaard stelt en wat de basisverzekering vergoedt.
8 oktober 2026

Vruchtbaarheid en transitie: wat je vooraf moet weten
Wat puberteitsremmers, hormonen en operaties met je vruchtbaarheid doen, en welke mogelijkheden er zijn om zaadcellen of eicellen te bewaren.
8 oktober 2026