Nieuws over de transgenderzorg
Onafhankelijk · bronnen bij elk artikel
Nazorg na transitie: levenslange hormonen, controles en wie je volgt
Hormonen gebruik je in principe levenslang, en daar horen vaste controles bij. Wat wordt er gemeten, wie volgt je na de overdracht en waar moet je zelf op letten?

Nazorg na transitie is geen afsluitend gesprek, maar zorg die de rest van je leven doorloopt. Wie hormonen gebruikt, doet dat volgens de Nederlandse Kwaliteitsstandaard in principe levenslang, en daar horen vaste controles bij. Toch is juist dit deel van de molen het minst strak geregeld: het multidisciplinaire team valt weg, de follow-up gaat naar de huisarts of een endocrinoloog, en in het Amsterdamse cohort kwam ruim een derde van de behandelde mensen na verloop van jaren niet meer terug bij de kliniek. In dit artikel lees je wat er gecontroleerd wordt, door wie, en waar je zelf op moet letten.
Waarom nazorg na transitie levenslang is
De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch (2018) is er duidelijk over: wie met hormoonbehandeling begint, zal de medicatie 'in principe levenslang' moeten gebruiken (bron). Dat is geen formaliteit. De richtlijn van de Endocrine Society vraagt artsen om blijvend te controleren op ongewenste effecten van geslachtshormonen (bron).
Na een operatie waarbij de eierstokken of testikels zijn verwijderd, weegt dat zwaarder. De Kwaliteitsstandaard vergelijkt transvrouwen bij wie de testikels zijn verwijderd met vrouwen die door een operatie in de overgang zijn gekomen: de botten ontkalken dan sneller. Volledig stoppen met oestrogeen lijkt volgens de standaard bij oudere transvrouwen daarom onwenselijk, en hetzelfde schrijft de standaard over stoppen met testosteron bij transmannen. Welke effecten blijven en welke teruglopen als je toch stopt, lees je in Hormoonbehandeling: wat is omkeerbaar en wat blijft.
Voor een jongere die op zijn zestiende met hormonen begint, betekent 'levenslang' zestig jaar of langer medicatie en controles. Dat is een onderdeel van de beslissing dat in de spreekkamer makkelijk ondersneeuwt, omdat de aandacht uitgaat naar de veranderingen van het eerste jaar.
De controles: wat wordt er gemeten en hoe vaak?
De Nederlandse standaard verwijst voor de hormoonbehandeling naar de richtlijn van de Endocrine Society (Hembree et al., 2017) en onderscheidt twee fasen: de instelfase en de follow-up. In de instelfase wordt met frequente controles gezocht naar de juiste dosering, tot er een stabiele situatie is bereikt. Daarna volgt de follow-up, die doorloopt zolang je hormonen gebruikt.
De Endocrine Society adviseert om in het eerste jaar ongeveer elke drie maanden te controleren en daarna één of twee keer per jaar (bron). Bij zo'n controle kijkt de arts naar de lichamelijke veranderingen, naar mogelijke ongewenste effecten en naar bloedwaarden. In grote lijnen gaat het om:
- Hormoonspiegels: testosteron en oestradiol, om te zien of de dosering klopt en niet te hoog is.
- Bij testosteron: het hematocriet of hemoglobine, omdat testosteron het bloed dikker kan maken, en de vetwaarden in het bloed.
- Bij oestrogeen: prolactine, waarvoor de richtlijn periodieke controle voorstelt, en aandacht voor het risico op trombose en hart- en vaatziekten.
- Botten: een botdichtheidsmeting als er risicofactoren voor botontkalking zijn, in het bijzonder bij mensen die na het verwijderen van de geslachtsklieren met hormonen stoppen.
- Algemeen: bloeddruk, gewicht en leefstijl, zoals roken, dat het risico op trombose en vaatziekten verder verhoogt.
Welke bepalingen jouw arts precies doet en hoe vaak, hangt af van het middel, de dosering, je leeftijd en je voorgeschiedenis. Dit artikel is geen medisch advies. Het laat zien wat de richtlijnen als uitgangspunt nemen, zodat je weet waar je naar kunt vragen. Meer over de behandeling zelf vind je op de pagina Hormonen.
Wie volgt je? Van genderteam naar huisarts
Tijdens de diagnostiek en de start van de behandeling heb je te maken met een multidisciplinair team. Volgens de Kwaliteitsstandaard verandert dat zodra je naast de follow-up van de hormoonbehandeling geen andere behandelingen meer wenst: er is dan 'geen sprake meer van dynamische zorg' en het multidisciplinaire karakter vervalt. De follow-up van de hormoonbehandeling is volgens de standaard op zijn plaats bij de huisarts met kennis van transgenderzorg, in overleg met een endocrinoloog, of bij een endocrinoloog in een perifeer ziekenhuis.
Op papier is dat logisch: het ontlast de gendercentra en brengt de zorg dichter bij huis. De standaard stelt er wel een voorwaarde aan, namelijk dat de huisarts specifieke nascholing heeft gevolgd. En dezelfde standaard constateert dat op dat moment niet alle huisartsen 'voldoende deskundig' zijn. Een aparte standaard van het Nederlands Huisartsen Genootschap voor deze zorg bestond bij het verschijnen nog niet.
In de praktijk betekent dit dat de kwaliteit van je nazorg sterk kan afhangen van waar je woont en wie je huisarts is. Het helpt dan om zelf de regie te nemen. Vraag bij de overdracht daarom om een schriftelijk overzicht: welke middelen en doseringen, welke controles, hoe vaak, en bij welke endocrinoloog je huisarts kan overleggen.
Langetermijnrisico's waar de controles om draaien
Veel van wat we weten over de lange termijn komt uit het Amsterdamse cohort: de mensen die sinds 1972 zijn gezien in de grootste genderkliniek van Nederland (bron). Een paar bevindingen laten zien waarom controles geen overbodige luxe zijn:
- Trombose en beroerte: transvrouwen die hormonen gebruiken, hadden vaker een veneuze trombose en een beroerte dan vrouwen en mannen in de algemene bevolking (Nota et al., 2019; bron).
- Botbreuken: oudere transvrouwen hadden een hoger risico op botbreuken dan mannen van dezelfde leeftijd. Bij jonge transmannen was het risico niet verhoogd (Wiepjes et al., 2020; bron).
- Borstkanker: bij transvrouwen kwam borstkanker veel vaker voor dan bij mannen in de algemene bevolking, maar minder vaak dan bij vrouwen. Volgens de onderzoekers wijzen de resultaten erop dat de bestaande screeningsadviezen volstaan (De Blok et al., 2019; bron).
- Sterfte: over vijf decennia was de sterfte onder transgender personen in het cohort hoger dan in de algemene bevolking. Volgens de onderzoekers wijzen de gegevens er niet op dat dit door de hormoonbehandeling zelf komt (De Blok et al., 2021; bron).
Dat laatste verdient nuance in beide richtingen. Het cohort bewijst niet dat hormonen de sterfte verhogen, maar het laat wel zien dat dit een groep is met een verhoogd sterfterisico, en dus met extra belang bij goede follow-up. De Kwaliteitsstandaard beveelt aan om oudere transvrouwen die oestrogeen gebruiken te controleren op hart- en vaatziekten, en schrijft dat volledig stoppen met oestrogeen bij oudere transvrouwen onwenselijk lijkt vanwege het behoud van de botdichtheid.
Een aparte groep vormen volwassenen die als tiener puberteitsremmers kregen en daarna hormonen. De standaard zegt dat er voor hen 'in elk geval speciale aandacht' moet zijn voor het volgen van de botdichtheid. Volgens de standaard is er onvoldoende bewijs om voor deze groep een specifiek schema voor de follow-up te adviseren. Achtergrond over blijvende lichamelijke gevolgen vind je op transitieschade.nl.
Bevolkingsonderzoek: let op je geslachtsregistratie
Een praktisch punt: de uitnodigingen voor de bevolkingsonderzoeken naar baarmoederhalskanker en borstkanker worden verstuurd op basis van je leeftijd en je geslachtsregistratie bij de gemeente. Als je je geslachtsregistratie wijzigt, verandert ook welke uitnodigingen je automatisch krijgt (bron). De Kwaliteitsstandaard waarschuwt hier bij het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker al voor: transgender personen krijgen vaak geen automatische oproep meer.
- Heb je een baarmoeder en sta je met m of o/x geregistreerd, dan krijg je niet automatisch een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker. Je kunt je aanmelden bij Bevolkingsonderzoek Nederland om toch mee te doen.
- Het bevolkingsonderzoek borstkanker is bedoeld voor iedereen van 50 tot en met 75 jaar met borstweefsel. Dat geldt ook voor transmannen en non-binaire personen die geen borstverwijderende operatie hebben gehad. Wie met v geregistreerd staat, krijgt de uitnodiging automatisch; wie met m of o/x geregistreerd staat en borstweefsel heeft, moet zich aanmelden.
- Organen die er nog zijn, blijven aandacht vragen. De Kwaliteitsstandaard wijst er bijvoorbeeld op dat transvrouwen prostaatkanker kunnen krijgen.
De vuistregel is eenvoudig: screening volgt het weefsel dat je hebt, niet het geslacht in je paspoort. Omdat het systeem dat niet automatisch regelt, moet je er zelf achteraan. Bespreek met je huisarts welke onderzoeken voor jou gelden.
Nazorg na operaties en psychische nazorg
Na een operatie volgen controles bij de chirurg. Bij genitale operaties blijft het daar niet altijd bij: volgens de Kwaliteitsstandaard kunnen bij elke genitale operatie plasproblemen ontstaan, en na een vaginaplastiek ook problemen met de toegankelijkheid van de vagina, bij het dilateren of bij seksueel contact. De standaard adviseert daarom samenwerking met bekkenfysiotherapeuten. Wat je per ingreep kunt verwachten, staat in Genderoperaties in Nederland: ingrepen en voorwaarden. Had je vóór de behandeling een kinderwens of heb je materiaal laten invriezen, lees dan ook Vruchtbaarheid en transitie.
De psychische kant krijgt in de nazorg de minste structuur. De standaard voorziet voor de nacontroles van de hormoonbehandeling alleen 'op indicatiebasis' in multidisciplinair overleg met een psycholoog, psychiater of orthopedagoog. Een vast overleg met een psycholoog schrijft de standaard in deze fase dus niet voor. Als je merkt dat het niet goed gaat, hoef je niet te wachten tot een controle. Je huisarts kan je verwijzen.
Hetzelfde geldt voor twijfel. De Gezondheidsraad ziet signalen dat een deel van de mensen die stoppen met de behandeling of er spijt van hebben, dat niet aan hun zorgverleners meldt (bron). Wat er dan mogelijk is, lees je in Stoppen met transitie: detransitie, spijt en de weg terug.
Uit beeld: het gat in de follow-up
Nazorg heeft nog een tweede functie naast jouw eigen gezondheid: zo komt de zorg te weten hoe het mensen op lange termijn vergaat. En daar zit een zwakke plek. In de Amsterdamse cohortstudie van Wiepjes en collega's (2018) kwam 36 procent van de behandelde mensen na verloop van jaren niet meer terug bij de kliniek. Daardoor kan volgens de onderzoekers informatie ontbreken, bijvoorbeeld over operaties in andere centra of over mensen met spijt (bron).
De Cass Review (2024) liep in Engeland tegen hetzelfde aan en noemde het zeer beperkte bewijs over de uitkomsten op langere termijn een van de grote moeilijkheden bij het plannen van behandelingen voor kinderen en jongeren. Een poging om de gegevens van voormalige jeugdpatiënten te koppelen aan hun latere zorg als volwassene strandde tijdens de looptijd van de review, omdat zes van de zeven klinieken voor volwassenen niet meewerkten (bron). In Nederland schreef de Gezondheidsraad in 2026 dat over het aantal gevallen van spijt na een op minderjarige leeftijd gestarte hormoonbehandeling geen definitieve conclusies te trekken zijn, vanwege de veelal korte follow-up en de substantiële uitval in studies (bron).
Dat mensen uit beeld raken, is dus niet alleen een persoonlijk risico. Het is ook een reden dat vragen over de lange termijn nog open staan. Alles wat op deze site over stoppen, spijt en nazorg staat, vind je bij elkaar op Uit de molen. Meer over de staat van de zorg lees je op genderzorgen.nl.
Wat je met deze kennis kunt doen
Een paar concrete stappen, of je nu aan het begin staat of al jaren hormonen gebruikt:
- Vraag vóór de start wat 'levenslang' voor jou inhoudt: welke controles, hoe vaak, en wie ze uitvoert als het gendercentrum je overdraagt.
- Vraag bij de overdracht om een schriftelijk nazorgplan en om de naam van de endocrinoloog met wie je huisarts kan overleggen.
- Zet je controles zelf in je agenda. Reken er niet op dat je wordt opgeroepen.
- Regel je bevolkingsonderzoek als je geslachtsregistratie is gewijzigd en je het betreffende weefsel nog hebt.
- Stop nooit zonder overleg met hormonen, zeker niet na het verwijderen van eierstokken of testikels.
- Blijf in beeld. Ook als het goed gaat, en ook als je twijfelt of bent gestopt. Alleen zo wordt bekend hoe het mensen na jaren vergaat.
Ben je ouder van een jongere die aan het traject begint, neem dit deel dan mee in het gesprek. De keuze voor hormonen is ook een keuze voor tientallen jaren medische controle, ook nadat het multidisciplinaire team is weggevallen. Verder lezen kan in het overzicht van alle artikelen.
Bronnen
- Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch (2018). Opgesteld met ondersteuning van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten; uitgave Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
- Hembree, W.C. et al. (2017). Endocrine Treatment of Gender-Dysphoric/Gender-Incongruent Persons: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 102(11).
- Wiepjes, C.M. et al. (2018). The Amsterdam Cohort of Gender Dysphoria Study (1972-2015): Trends in Prevalence, Treatment, and Regrets. The Journal of Sexual Medicine, 15(4).
- Nota, N.M. et al. (2019). Occurrence of Acute Cardiovascular Events in Transgender Individuals Receiving Hormone Therapy. Circulation, 139(11).
- Wiepjes, C.M. et al. (2020). Fracture Risk in Trans Women and Trans Men Using Long-Term Gender-Affirming Hormonal Treatment: A Nationwide Cohort Study. Journal of Bone and Mineral Research, 35(1).
- De Blok, C.J.M. et al. (2019). Breast cancer risk in transgender people receiving hormone treatment: nationwide cohort study in the Netherlands. BMJ, 365.
- De Blok, C.J.M. et al. (2021). Mortality trends over five decades in adult transgender people receiving hormone treatment: a report from the Amsterdam cohort of gender dysphoria. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 9(10).
- Cass, H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report.
- Gezondheidsraad (2026). Transgenderzorg voor jongeren. Advies nr. 2026/12, 30 juni 2026.
- Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (2022). Uw geslachtsregistratie en de bevolkingsonderzoeken naar kanker. Folder, juli 2022.
Redactie Gendermolen.nl
Onafhankelijke redactie die het traject van de transgenderzorg stap voor stap uitlegt, met controleerbare bronnen. Informatief, geen medisch advies. Laatst bijgewerkt op 8 oktober 2026.
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.
Meer over Uit de molen

Waarom spijtcijfers zo laag lijken: follow-upduur, uitval en wat we niet weten
Spijtcijfers in de transgenderzorg ogen geruststellend laag, maar korte follow-up, uitval en een nauwe definitie van spijt vertekenen dat beeld.
26 oktober 2026

Stoppen met transitie: detransitie, spijt en de weg terug
Hoe vaak komt detransitie voor, waarom zijn de cijfers over spijt zo onzeker en wat kun je lichamelijk nog terugdraaien? Wat onderzoek wel en niet zegt.
8 oktober 2026