Nieuws over de transgenderzorg
Onafhankelijk · bronnen bij elk artikel
Waarom spijtcijfers zo laag lijken: follow-upduur, uitval en wat we niet weten
Spijtcijfers in de transgenderzorg ogen geruststellend laag, maar korte follow-up, uitval en een nauwe definitie van spijt vertekenen dat beeld.

Minder dan een procent krijgt spijt van hun transitie, zo wordt vaak gezegd. Het getal duikt op in voorlichtingsfolders, nieuwsartikelen en discussies over puberteitsremmers en hormonen, en het klinkt geruststellend. Maar een laag percentage is niet hetzelfde als een compleet beeld. Hoe lang volg je iemand om spijt te kunnen vaststellen? Wat gebeurt er met mensen die uit beeld verdwijnen? En telt spijt pas zodra iemand teruggaat naar dezelfde kliniek om dat te zeggen? Dit artikel zet op een rij waarom spijtcijfers in de transgenderzorg zo laag lijken, en wat er precies achter dat getal schuilgaat.
Een getal dat op het eerste gezicht gerust stelt
Het meest aangehaalde Nederlandse cijfer komt uit de Amsterdamse cohortstudie van Wiepjes en collega's uit 2018, gepubliceerd in The Journal of Sexual Medicine. De onderzoekers brachten de behandelgeschiedenis van bijna 6800 mensen in kaart die tussen 1972 en 2015 bij het Amsterdamse genderteam onder behandeling waren. Van de groep die een geslachtsbevestigende operatie had ondergaan, meldde een klein deel zich later opnieuw bij de kliniek met spijt: ongeveer 0,6 procent van de trans vrouwen en 0,3 procent van de trans mannen. Die cijfers worden sindsdien veelvuldig geciteerd als bewijs dat spijt zeldzaam is. Wat in de herhaling van dat getal vaak wegvalt, is dat de onderzoekers zelf wezen op belangrijke beperkingen: de meting registreert alleen wie zich meldde bij dezelfde kliniek, over een periode waarin behandelprotocollen en follow-up sterk verschilden.
Hoe lang wordt er eigenlijk gevolgd?
Een centraal probleem is de duur van de follow-up. De invloedrijke Nederlandse studies van De Vries en collega's uit 2011 en 2014, die de basis vormden voor de internationale puberteitsremmer-aanpak, volgden een kleine groep van ongeveer zeventig jongeren tot in de vroege volwassenheid. Dat is waardevol onderzoek, maar het zegt weinig over wat er op latere leeftijd gebeurt: op je dertigste, veertigste of zestigste. De Britse studie van Carmichael en collega's uit 2021 naar puberteitsremmers binnen de Gender Identity Development Service rapporteerde eveneens uitkomsten over een relatief korte periode. De Cass Review concludeerde in 2024 expliciet dat er in Engeland geen systematische lange-termijnopvolging van deze jongeren heeft plaatsgevonden, en dat veel van het beschikbare onderzoek wereldwijd dezelfde beperking kent. Spijt kan zich bovendien pas na jaren of zelfs decennia aandienen, lang nadat een onderzoek is afgerond en de deelnemers niet meer in beeld zijn.
Uitval: wie verdwijnt er uit het zicht?
Naast de duur van de follow-up speelt uitval een rol. Mensen verhuizen, wisselen van zorgverlener of breken het contact met de kliniek af, om redenen die niets met spijt te maken hoeven hebben, of juist alles. Onder de WGBO heeft iedereen het recht om op elk moment te stoppen met een behandeling of met vervolgcontroles, zonder dat daar verantwoording voor nodig is. Dat recht is terecht, maar het betekent ook dat een kliniek niet kan weten of iemand die wegblijft tevreden is, worstelt, of spijt heeft gekregen. De Nederlandse studie van Van der Loos en collega's uit 2022 naar de voortzetting van hormoonbehandeling na puberteitsremming bij de grote Amsterdamse cohort liet zien dat een aanzienlijk deel van de oorspronkelijke groep uiteindelijk niet meer in de onderzochte cijfers terug te vinden was. Daarmee rijst een vraag die statistiek alleen niet kan beantwoorden: zijn de mensen die uitvielen vergelijkbaar met de mensen die bleven, of juist niet?
- Korte follow-up: de meeste studies meten uitkomsten tot in de vroege volwassenheid, niet daarna.
- Uitval: wie van zorg verandert of geen contact meer opneemt, verdwijnt uit de cijfers.
- Enge definitie: alleen een formeel verzoek tot terugkeer bij dezelfde kliniek telt als spijt.
- Geen landelijk vervolgregister dat mensen over decennia blijft volgen, ook niet als zij van kliniek wisselen.
Spijt is smal gedefinieerd
Een ander punt is de definitie zelf. In de meeste cohortstudies telt iemand pas als 'spijtoptant' wanneer die persoon zich actief meldt bij dezelfde kliniek met de wens om een behandeling terug te draaien of te stoppen. Wie twijfelt maar geen formele stap zet, wie elders hulp zoekt, of wie worstelt met de gevolgen zonder dat te koppelen aan een officieel verzoek, verschijnt niet in deze cijfers. Dat is iets anders dan het stoppen vroeg in het traject, bijvoorbeeld het staken van puberteitsremmers voordat iemand met hormonen begint. Brik en collega's beschreven in 2020 de trajecten van jongeren die met GnRH-analogen behandeld werden en lieten zien dat een klein deel om uiteenlopende redenen stopte voordat het traject werd voortgezet. Dat soort uitstroom wordt in de regel niet meegeteld als spijt over de transitie als geheel, terwijl het wel iets zegt over de onzekerheid die vooraf kan bestaan.
Wat internationale toetsingen zeggen
De laatste jaren hebben verschillende landen de onderliggende bewijsbasis systematisch laten doorlichten, los van losse cijfers over spijt. Het Zweedse kennisinstituut SBU concludeerde in 2022 dat het bewijs voor de effecten van puberteitsremmers en hormonen bij minderjarigen van lage zekerheid is, vooral door het beperkte aantal studies, de korte follow-up en het ontbreken van vergelijkingsgroepen. De Finse richtlijn COHERE kwam in 2020 tot een vergelijkbare conclusie en adviseerde om psychosociale ondersteuning als eerste stap te beschouwen zolang onzekerheid over de lange termijn blijft bestaan. De Cass Review in Engeland pleitte in 2024 expliciet voor een landelijk vervolgonderzoek dat mensen over veel langere tijd volgt, juist omdat bestaande databronnen dat niet goed mogelijk maken. Geen van deze beoordelingen beweert dat spijt vaker voorkomt dan gedacht. Ze zeggen iets voorzichtigers, maar daarom niet minder belangrijk: we weten het simpelweg nog onvoldoende zeker, en lage cijfers uit kortlopend onderzoek zijn geen bewijs van afwezigheid op de lange termijn.
Wat er in Nederland wel en niet geregeld is
De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch uit 2018 beschrijft de stappen in het Nederlandse traject en besteedt aandacht aan nazorg, maar schrijft geen levenslang landelijk vervolgregister voor dat iedereen blijft volgen, ook niet wie van zorgverlener wisselt. De Kwartiermaker Transgenderzorg richt zich vooral op het terugdringen van wachttijden en het vergroten van de behandelcapaciteit, niet op lange-termijnonderzoek naar uitkomsten. Daarmee ontstaat een praktisch gat: de zorg zelf is in Nederland goed beschreven, maar de systematische, decennia-lange dataverzameling die nodig is om spijt betrouwbaar te meten, bestaat nog niet op de schaal die daarvoor nodig zou zijn. Wie meer wil weten over de losse stappen in het traject, van aanmelding tot nazorg, vindt een overzicht op de hub Uit de molen, waar deze achtergrondartikelen samenkomen.
Wat je hiervan kunt meenemen
Een laag gerapporteerd spijtpercentage is geen onwaarheid, maar het is ook geen volledig antwoord. Het zegt vooral iets over wie wél is teruggekeerd naar een kliniek binnen de onderzochte periode, en weinig over wie is uitgevallen, verhuisd, of pas jaren later worstelt met de gevolgen van een keuze die op jonge leeftijd is gemaakt. Onderzoekers als Wiepjes, De Vries, Carmichael, Brik en Van der Loos hebben met hun cohorten waardevolle stukjes van het beeld aangeleverd, maar geen van die studies dekt de volledige levensloop. Zolang landen als Zweden, Finland en Engeland blijven concluderen dat de bewijsbasis beperkt is, is terughoudendheid bij het citeren van een enkel laag percentage op zijn plaats. Meer achtergrond bij de losse fasen van het traject is te vinden tussen de andere artikelen op deze site.
Bronnen
- Wiepjes CM, Nota NM, de Blok CJM, et al. The Amsterdam Cohort of Gender Dysphoria Study (1972-2015): Trends in Prevalence, Treatment, and Regrets. The Journal of Sexual Medicine, 2018.
- De Vries ALC, et al. Puberty suppression in adolescents with gender identity disorder: a prospective follow-up study. The Journal of Sexual Medicine, 2011; Young Adult Psychological Outcome After Puberty Suppression and Gender Reassignment. Pediatrics, 2014.
- Carmichael P, et al. Short-term outcomes of pubertal suppression in a selected cohort of 12 to 15 year old young people with persistent gender dysphoria in the UK. PLOS ONE, 2021.
- Van der Loos MATC, et al. Continuation of gender-affirming hormones in transgender people starting puberty suppression in childhood. The Lancet Child & Adolescent Health, 2022.
- Brik T, et al. Trajectories of Adolescents Treated with Gonadotropin-Releasing Hormone Analogues for Gender Dysphoria. Archives of Sexual Behavior, 2020.
- Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People (Cass Review), 2024.
- Statens beredning för medicinsk och social utvärdering (SBU), systematische review puberteitsremmers en hormonen bij minderjarigen, 2022.
- Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch, 2018.
Redactie Gendermolen.nl
Onafhankelijke redactie die het traject van de transgenderzorg stap voor stap uitlegt, met controleerbare bronnen. Informatief, geen medisch advies. Laatst bijgewerkt op 26 oktober 2026.
Veelgestelde vragen
Korte antwoorden op de vragen die het vaakst terugkomen.
Meer over Uit de molen

Stoppen met transitie: detransitie, spijt en de weg terug
Hoe vaak komt detransitie voor, waarom zijn de cijfers over spijt zo onzeker en wat kun je lichamelijk nog terugdraaien? Wat onderzoek wel en niet zegt.
8 oktober 2026

Nazorg na transitie: levenslange hormonen, controles en wie je volgt
Hormonen gebruik je in principe levenslang, en daar horen vaste controles bij. Wat wordt er gemeten, wie volgt je na de overdracht en waar moet je zelf op letten?
8 oktober 2026